Kampvuur
Brave New Books
246 pagina's
€ 19,95
ISBN10 :9402155546
ISBN13 :9789402155549
november 2016



LEONARD COHEN - minnezanger, veldmaarschalk:
'Alle cultuur is nagellak'

'I have tried in my way to be free'

Onlangs [1974] was hij voor de derde maal in zijn carrière in Nederland: de Canadese dichter/zanger Leonard Cohen. De juist 40 jaar geworden Cohen gaf hier slechts twee concerten: een in Rotterdam en een in Amsterdam, en reisde daarna weer af in westelijke richting. Een kort bezoek, dat echter allesbehalve onopgemerkt aan de vader1andse pers voorbij is gegaan. Met dien verstande dat de hoeveelheid aandacht omgekeerd evenredig was aan de waardering. Cohen schijnt hier bij de schrijvende pers nogal wat weerstanden op te roepen, zo bleek mij.
Elly de Waard sprak (in De Volkskrant) van "namaakpoëzie" of "imitatiepoëzie" zonder daarbij ook maar enigszins duidelijk te maken waarin iets dergelijks dan wel verschilt van wat we dan maar "echte poëzie" zullen noemen. Een probleem trouwens waar de geleerden der literatuurwetenschap zelf ook nog lang niet uit zijn, doch laten we ons hier verder niet mee vermoeien. In ieder geval: Elly viel niet op Leonard (haar goed recht) en schaarde zich met haar negatieve stukje aan de zijde van onder meer het weekblad Panorama, dat door middel van een erg oppervlakkig en tendentieus geschreven sensatiestory duidelijk. maakte de dichter/zanger ook niet bepaald te bewonderen. Een ánder weekblad, Vrij Nederland, besteedde ook al aandacht aan Cohen. Tamar was met haar vriendin Elly meegeweest, naar de Doelen en maakte Cohen tot objekt van haar milde spot. Hoewel zij uit hun verband gerukte songcitaten aanvult met zelfbedachte dichtregels om het nog belachelijker te doen lijken bevat T's stukje tenminste nog enige interessante opmerkingen. De volstrekt kritiekloze adoratie die Cohen in Rotterdam ten deel viel was inderdaad nogal verbazingwekkend. Iedere song was bij de eerste toon al een eclatant sukses en dat er met Cohens gitaar iets mis was, scheen ook al niemand iets te kunnen schelen. Het publiek wilde versierd worden, zegt Tamar.
Cohen zelf zei er na afloop het volgende van: 'I know that people have come to be close to the origin of certain songs that they have grown to love, that became part of their lives. So they're not there to put me down. they're there to celebrate their own emotions and to be the agency or the cause or the catalyst of this celebration is a great privilige to me.'

Geen gewoon popconcert dus, maar een gebeuren van meer dan alleen muzikale betekenis. Leonard Cohen is dan ook op de eerste plaats een man van het woord. Van zijn hand verschenen tussen 1956 en 1966 vier dichtbundels en twee romans. Pas sedert 1968 maakt hij ook grammofoonplaten, waarop hij met behulp van het eigen gitaarspel en de muzikale arrangementen van derden zijn 'songs' ten gehore brengt. Een dichterlijke gewoonte die teruggaat tot ver in de geschiedenis (de minstrelen met luit en lier in de Middeleeuwen), maar vooral in de tegenwoordige tijd weer aan de orde van de dag is. In de popmuziek moet vooral ene Bob Dylan voor deze ontwikkeling als hoofdschuldige aangemerkt worden. Dylan werd de eerste popster, die voor zijn teksten universitair onderscheiden werd. Hoewel hij ruim zeven jaar ouder is dan Dylan, kan men Leonard Cohen met reden rekenen tot de stroom van post-Dylan dichter/zangers.
Cohen: 'Ik hoorde Bob Dylan, luisterde goed naar hem en dacht: hij heeft het al gedaan. Het was precies wat ik ook wilde: zo goed en eenvoudig mogelijk schrijven en het de massa voor de voeten werpen.'
Leonard Cohen maakte vijf elpees, waarvan de laatste, onlangs verschenen en New Skin For The Old Ceremony geheten, nog eens en voor mij eigenlijk ten overvloede, duidelijk maakte dat hij een van bekwaamste en interessantste vertegenwoordigers is van de school der 20e-eeuwse minstrelen. Cohens 'love-songs' zijn zonder twijfel hoogtepunten in het genre en het 'verhaal' dat hij te vertellen heeft, zowel in zijn boeken als op de platen, verdient gehoord te worden. Ook al is de wereld van Leonard Cohen niet bepaald de vrolijkste onder de zon, ook al is hij soms wel erg larmoyant of sentimenteel, ook al zijn de woorden die hij vindt voor zijn gedachten en gevoelens niet voor iedereen even verteerbaar, de authenticiteit van Cohens werk zou best eens veel groter kunnen zijn dan hier en daar wel gedacht wordt.
Wat nu volgt is een van de vele verhalen, die er over Leonard Cohen geschreven kunnen worden. Veel ervan is opgetekend uit de mond van de dichter zelf. Leven en werken van een 'geboren verliezer' die een grote versierder werd. Oordeel zelf.

Het geboortejaar is 1934. De plaats: Westmont, een sjieke buitenwijk van Montreal. Zijn vader had een textielbedrijf en stierf in 1943. Door het nogal beschermende milieu kende Leonard een tamelijk zorgeloze jeugd. Poëzie is al vroeg een hartstocht. Op de middelbare school en op de universiteit schrijft hij aan de lopende band gedichten. Hij verandert vaak van studierichting: geschiedenis, economie, kunst, rechten. Na de mislukte rechtenstudie in New York komt Leonard terug in Montreal en gaat werken in het familiebedrijf.

'Ik hield van de manier waarop in onze familie zaken werden gedaan. Met een groot gevoel van eer, openheid en zakelijkheid. Economie was een spel dat ik graag wilde spelen. Nog steeds eigenlijk. Ik zou best zakenman willen zijn, maar wel daarnaast gedichten blijven schrijven. Het is een goede bescherming, voor een dichter om een vaste baan te hebben. Dat is beter dan het leven temidden van andere kunstenaars. Hoe verder je weg kunt blijven van het artistieke wereldje des te groter je kansen om in leven te blijven. Absoluut.'
Zijn eerste dichtbundel: Let Us Compare Mythologies verschijnt in 1956 en de meeste kritieken zijn juichend, er wordt hier en daar zelfs gesproken van een wonderkind. Van overheidswege wordt hem een beurs verstrekt en Cohen vertrekt naar New York en later naar Griekenland, waar hij samen met een Noorse vriendin ('Marianne') gaat leven in een klein huisje, zonder elektriciteit en stromend water, op het eiland Hydra. Hij schrijft er drie dichtbundels en twee romans. Af en toe vertoont hij zich een tijdje in New York of in Montreal, maar steeds weer keert hij terug naar Hydra. (Een foto van Marianne in het huisje, gezeten achter de schrijfmachine, siert de achterkant van de elpee Songs From A Room.)
Er zou een boeiend literair essay te schrijven zijn over vorm en inhoud in het dichtwerk van L. Cohen. Je zou de vier dichtbundels naast elkaar kunnen leggen en vergelijkingen maken. Het zou hier echter te ver voeren, de ruimte is beperkt. Daarom geven we alleen de tekst van een van Cohens meest geslaagde gedichten uit die tijd. Het is het openingsgedicht uit de bundel The Spice-Box of Earth (1961) en het heet: A Kite Is A Victim.

A kite is a victim you are sure of.
You love it because it pulls
gentle enough to call you master,
strong enough to call you fool;
because it lives
like a desperate trained falcon
in the high sweet air,
and you can always haul it down
to tame it in your drawer.

A kite is a fish you have already caught
in a pool where no fish come,
so you play him carefully and long,
and hope he won't give up,
or the wind die down.

A kite is the last poem you've written,
so you give it to the wind,
but you don't let it go
until someone finds you
something else to do.

A kite is a contract of glory
that must be made with the sun,
so make friends with the field
the river and the wind,
then you pray the whole cold night before,
under the travelling cordless moon,
to make you worthy and lyric and pure.


LOU REED
Over het verschil tussen geschreven en gezongen poëzie:
'Gedichten die geschreven worden voor een boek hebben bepaalde ritmen die van het blad oprijzen naar het oog. Niet alleen visuele ritmen, maar ook het ritme van het fluisteren, van de menselijke stem. Teksten die songs worden, waren doorgaans al bedoeld als songs. Ik zet geen gedichten op muziek zoals veel mensen denken. Mijn songs zijn echter allemaal als zodanig geschreven. Soms verschijnen de teksten van songs in een dichtbundel. Ik had Parasites of Heaven geschreven, maar dat boek viel nogal dun uit. Ik had toen juist ook een paar songs klaar en heb toen besloten om de teksten van die songs aan het einde van de bundel toe te voegen, waar ze wat apart kwamen te staan.'
Die songs waren: Teachers, Suzanne, Master Song en Avalanche. De eerste drie zijn te vinden op Cohens eerste plaat: The Songs of Leonard Cohen (CBS S63241) uit 1968, de vierde staat op de elpee Songs of Love and Hate (CB8 864090) uit 1971.
De teksten van deze songs zijn op de plaat niet geheel gelijk aan de teksten in de dichtbundel, maar ook op deze verschillen kunnen we hier dus niet ingaan. Dichters moeten wel eens komen voorlezen uit eigen werk en sedert 1966 nam Leonard Cohen dan altijd een gitaar mee om ook wat te zingen. Zijn fraaie zware stem deed het effekt van de teksten in gunstige zin toenemen. Een optreden op het Newport Folk Festival in 1967 brengt zijn naam onder een breder publiek. Folksinger Judy Collins neemt enkele Cohen-songs op, ondermeer het schone mysterielied Suzanne. Dit lied is het ook, waarmee Cohen internationaal bekend wordt. De verrassend hoge verkoopcijfers van het debuutalbum zijn in belangrijke mate te danken aan het feit dat dit lied erop stond. De tekst is vreemd, geheimzinnig, de song zit boordevol symboliek: river, travel, tower, the sea, the flowers, the mirror etc. De melodie is een van de mooiste die Cohen ooit schreef. Master Song gaat over drie mensen en de driehoeksverhouding, waarvan hier sprake is, zal later in Cohens werk nog enkele malen terugkeren: o.a. in de song Famous Blue Raincoat. Het is een verhaal, een probleemstelling, die ook al eerder ter sprake kwam: in het gedicht The Cuckold's Song bijvoorbeeld en ook in de roman Beautiful Losers (Cohens tweede roman, verschenen in 1966). Maar niet alleen in Cohens werk komen we dit gegeven tegen. Een haat/liefdeverhouding tussen drie mensen, waarbij ook drugs een rol spelen en waarbij tenslotte de vrouw zelfmoord pIeegt. Het is hetzelfde verhaal als in Lou Reeds Berlin. Weet Cohen dat?
'Ik ken Lou Reed maar ik geloof niet dat ik dat album ken. Ik kan me eigenlijk niet herinneren dat ik het gehoord heb. Wanneer is die plaat verschenen? Vorig jaar? Misschien heeft hij het wel van me gestolen, maar hij is welkom.
'Ik ontmoette Lou Reed in 1966. Ik kende zijn werk toen nog niet maar hij kénde mij als schrijver en had een exemplaar van Flowers For Hitler bij zich. Dat was erg lang geleden, ik was toen pas in de States. Hij was al een hele vroege lezer van Beautiful Losers en hij vertelde mij dat hij het erg goed vond. Zijn werk kende ik toen niet, maar sindsdien heb ik het leren kennen en ik heb hem verteld - hij was toen erg down en de Velvet Underground werkte niet meer- ik heb hem toen verteld dat ik dacht dat hij een van de beste songschrijvers in Amerika was. En dat meen ik. Hij is erg goed.'

JOAN OF ARC
Over de Velvet Underground gesproken. In Rotterdam vertelde Cohen het publiek dat de song die hij vervolgens zou gaan zingen geïnspireerd was op 'een mooie Duitse vrouw, die tevens zangeres was'. In een interview had zij, gevraagd naar haar mening over Leonard Cohen gezegd: 'He's completely unnecessary,' waarop Cohen Joan of Arc inzet, de song die nog het meeste van alle met Suzanne te vergelijken is, even geheimzinnig en symbolisch geladen, even fraai van melodie.
- Die Duitse zangeres, was dat Nico?
'Ja. Nico geeft de meest buitenissige en interessante interviews van allemaal. She put Lou Reed down, she put me down...'
- Ze schijnt iedereen te haten.
'Ze haatte mij niet, tot ik 2 à 3 weken geleden haar leven redde.'
- ???
'Ik ontmoette haar in Londen. Je weet met haar nooit waar je aan toe bent, want ze is doof. Haar reakties zijn altijd fascinerend, meestal omdat ze niet gehoord heeft wat je zei.
'Dat ik haar leven gered heb, moet je niet metafysisch opvatten. Het was allemaal erg fysiek. Ik heb haar naar het ziekenhuis moeten brengen.'

She said, I'm tired of the war,
I want the kind of work. I had before
A wedding dress or something white
To wear upon my swollen appetite.
('Joan of Arc')


Een ander verhaal is dat van Barbara en Lorraine, twee meisjes, die aan Cohen gastvrijheid verschaften toen hij in '66 verdwaald was in een sneeuwstorm in Edmonton, Alberta. Hij vertelt dat verhaal iedere keer wanneer hij begint met de song Sisters of Mercy, want hij heeft die song geschreven voor die meisjs en in hun slapende aanwezigheid. Ik heb dat verhaal nooit zo geloofd. Ik vatte de song altijd op als een lied over een bordeel. Dat vertel ik hem.
Cohen: 'Ik draag die song altijd aan die meisjes op, omdat het werkelijk zo gebeurd is als ik vertel, we hebben geen liefde bedreven, maar ik heb geschreven terwijl zij sliepen. Maar misschien heb jij ook wel gelijk. Ik geloof niet dat het er veel toe doet wat een schrijver over zijn werk zegt. Het werk wordt zelfstandig, leidt een eigen leven. Voor jou gaat het hierover, voor iemand anders weer ergens anders over. Ik heb je verteld waar het voor mij over gaat.'
's Avonds tijdens het concert in Amsterdam vertelt Leonard het verhaal van de twee meisjes opnieuw, maar voegt er deze keer nog aan toe: 'It's not an allegory, it's exactly what happened.'

GOUDEN WEKEN
Cohens eerste roman heette The Favorite Game en verscheen al in 1963. Het is het verhaal van een jongeman op zoek naar de eigen levensbestemming. Het verlangen naar liefde en geborgenheid wordt als tegengesteld ervaren aan de vrijheidsdrang en het kunstenaarschap. Uiteindelijk kiest hij voor het schrijverschap en vlucht voor het eigen geluk.
Het lijkt erop of Cohen alles in zijn leven zó inricht dat hij er in ieder geval niet gelukkig van wordt.
'Zo is het ook. Maar ik zal je vertellen: je wordt waar je je tegen verzet. Ik wilde nooit kinderen hebben, nu heb ik kinderen. Ik wilde nooit een eigen huis hebben, nu heb ik een eigen huis. Wat je niet wil, krijg je, wanneer je het maar sterk genoeg niet wilt. (En na enige stilte:) Ook de dingen, die je wel wilt, krijg je.'
- Wat heb je de laatste twee jaar zoal gedaan?
'Ik heb er mijn gemak van genomen. Erg rustig geleefd. Ik heb een paar gouden weken beleefd, waarin allerlei werk dat onvoltooid was blijven liggen plotseling samenkwam en kon worden voltooid. Ik heb in mijn huis gewerkt, muren geschilderd, een roman geschreven (titel:The Woman Being Warned), ik heb gezongen voor de soldaten in de Sinaï, ik heb tochten gemaakt op mijn motorfiets. ..'
Het eerste resultaat van de hervonden creativiteit is het album New Skin For The Old Ceremony, Cohens vijfde elpee en onge-twijfeld een van de beste. De elf gloednieuwe songs werden verpakt in sobere, sfeerrijke arrangementen van John Lissauer, docent aan een conservatorium, door Cohen zelf ontdekt en samen tekenden ze ook voor de produktie van de plaat. De harde kern van de musici die op de sessies voor 'New Skin' speelden, kwam met Cohen mee naar Europa.
'Ik heb de beste musici meegebracht die ik maar kon vinden.'
John Lissauer zelf speelde piano, mellotron klarinet. saxofoon en nog zo wat meer, Jeff Layton speelde gitaar, banjo en mandoline. John Miller bespeelde de bas en dan waren er nog de meisjes Erin Dickens en Emily Bindiger voor de koortjes, alsmede voor enig. gitaarspel en aanvullende percussie.
Eigenlijk kan hij niet over de songs praten
'Alles wat ik erover kan zeggen wordt in de songs zelf gezegd. Daarbij zijn ze zo persoonlijk dat ik er liever geen nadere informatie over verstrek.'
- Is hij wel bereid tot enige korte karakteristieken? Over Is This What You Wanted, bijvoorbeeld?
'Die song is een dialoog tussen twee geliefden waarvan er een niet aanwezig is.'
En na mijn vraag: 'Zeker, je kunt erom lachen. Een van de grappigste songs die ik ooit heb geschreven.'
- Noem nog eens een grappige song?
'Al mijn songs zijn grappig.'
'Field Commander Cohen is een van die oude songs die maar niet voltooid konden worden. Begonnen in 1972 in Tennessee, vele, vele versies en eigenlijk ben ik er nog niet helemaal tevreden over, maar nu is hij in ieder geval klaar.
'Why Don't You Try: zoals veel van mijn songs, geschreven voor een vrouw. Het gaat niet over een ontmoeting of een afscheid, maar over degene bij wie je blijft.'
- Houdt Cohen er momenteel een regulier gezinsleven op na?
'Making it and escaping from it.'

I live here with a woman and a child,
the situation makes me kind-a nervous.
Yes, I rise up from her arms, she says:
"I guess, you call this love, I call it service."


VERRAAD
Lover, Lover. Lover. 'Die song chreef ik precies een jaar geleden in de Sinaï tijdens de laatste oorlog daar. Ik zou het graag voor beide partijen zingen. Een lied over geestelijke loutering.'
'Ik heb een Egyptische vriendin, van wie ik voel, dat ze van me vervreemdt... Ik zou in de Arabische landen willen optreden, ik voel me gevoelsmatig erg met ze verbonden.'
- Ze zullen je waarschijnlijk als een vijand zien.
'Ongetwijfeld. Ze zouden me waarschijnlijk onmiddellijk vermoor-den zo gauw ik het toneel opkom.
- Maar jij begrijpt ze?
'Of ik begrijp dat ze me willen vermoorden? Absoluut.'
A Singer Must Die. In deze song, een van de mooiste, noemt Cohen zichzelf een leugenaar. De zanger moet voor zijn rechters ver-schijnen en veroordeeld worden voor zijn leugens. Hij is schuldig aan oplichting, verraad. Welk verraad?
'Het verraad dat schuilt in alle cultuur. Het verraad is de notie dat er een wereld is die zich onderscheidt van de wereld van alledag, die vol is van mensen die verhongeren, van overstromingen, rampen, moord, haat... en niet maar af en toe, maar het is het dominerende beeld. De geschiedenis is een bloedbad. Alle cultuur is als nagellak. We hebben nagels, dit zijn nagels, echte dierlijke nagels en dat is precies wat we zijn.'
En: 'Cultuur, poëzie, songs, rock is een dun laagje fineer over een ongelooflijk wrede. realiteit.
'Je gaat naar een concert en je bent bereid om de termen van de avond te accepteren. Er staat een man met een gitaar, er zijn mensen, maar tegelijkertijd blaast een tornado enkele duizenden mijlen verder een aantal dorpen tegen de grond, worden er in gevangenissen mensen gemarteld.
'Dat weten we, maar we stellen de gedachte eraan uit, zetten onze kennis opzij en voor een ogenblik zeggen we tegen onszelf: laten we genieten van de fijnere ervaringen van het leven, de troostrijke zaken, de zaken die ons raken. Want wanneer je voortdurend je geest open houdt, hoe kun je dan kijken naar een man, die op een podium staat te zingen over een of twee meisjes die hij kent, terwijl al die catastrofes rondom je plaatsvinden? Hoe kun je het serieus nemen en hoe kun je het niet serieus nemen?'

NEIL YOUNG
Hoe vindt Cohen het om als man der letteren deel uit te maken van de zogeheten 'rock-sien'?
'Daar ben ik erg gelukkig mee, ik voel me er thuis. Ik heb liever dat er over mij geschreven wordt in die muziekkrant van jou dan in de Times Literary Supplement. Ze houden trouwens toch niet van me, die literatuurmensen. Ze denken dat ik de zaak beduvel, dat ik mezelf verkocht heb. Ze begrijpen werkelijk niets van het fenomeen rock. Ze denken dat rock is: iemand in een discoteek, die de twist danst.'
- Wat denk jij dat rock is?
'Ik denk dat het een enorme verzameling van gebundelde energie is die steeds toeneemt en voortkomt uit allerlei verschillende muzikale vormen en allerlei verschillende denkbeelden en filoso- fieën. Wat het precies is, valt niet te zeggen.'
- Nog favoriete artiesten?
'Ik heb bewondering voor iedereen die een toneel opklimt. De moed, de gulzigheid.'
- Neil Young komt ook uit Canada. Wat vind je van hem?
'Het enige dat een schrijver voor mij hoeft te hebben is slechts één song die me weet te raken en ik hou onmiddellijk van hem. Ik herinner me dat ik die song hoorde... (begint te zingen) 'Blue, blue windows behind the stars, yellow moon on the rise...' (uit: Helpless van Young, BvdK) Hij is erg goed.
'Mijn familie vond het, geloof ik, wel beter toen ik nog een man der letteren was, dat had meer nivo. Wat ik nu doe, zien ze als een halve grap, iets dat voorbijgaat. En daar hebben ze gelijk in. Dit is erg betrekkelijk, het kan ieder moment ophouden: het succes. Ik: ben nu veertig en zelfs op mijn manier ben ik al een paar maal in en weer uit de mode geweest.'
Over het onbegrip der critici (zie inleiding): 'Die mensen putten me altijd down, al sinds ik vijftien was. Ze vergeven me nooit dat ik populair ben. Bijna iedereen die schrijft heeft weinig waardering voor mijn werk. Het is altijd té literair, of juist niet literair genoeg, of niet muzikaal genoeg, of te sentimenteel, of...
'Die mensen vertegenwoordigen het standpunt van een elite; ze begrijpen niet wat een popsong is. Een popsong mag niet te diep- zinnig of te ingewikkeld zijn. Als ze ingewikkeld werk van me willen, dan heb ik dat. Als ze werk van me willen waarin ze wetenschappelijk kunnen vlooien, dan heb ik dat voor ze. Stapels ervan, kasten vol ongepubliceerd werk. Maar een popsong is voor mensen en natuurlijk is een song als Seems So Long Ago, Nancy sentimenteel, maar ik voel me sentimenteel als ik aan Nancy denk. Wat word ik geacht daarmee te doen? Analyseren? De motivatie van haar zelfmoord onderzoeken en dan een monografie schrijven voor een of andere sociologie-afdeling? Ik weet heus wel dat die song een sentimentele klacht is, wat is daar fout aan?
'Critici zijn vaak erg trieste mensen. Niemand groeit op en zegt: ik wil criticus worden. Ik ben met hen begaan, met de critici. Ik weet dat het vaak erg ongelukkige, miserabele mensen zijn die hun kicks halen uit het omlaaghalen van mensen die even ongelukkig zijn als zij.'

VROUWEN
Het publiek in de Amsterdamse Edenhal (zeer ongeschikt voor concerten als deze) was trouwens lang zo kritiekloos niet als het Rotterdamse; slechts de allerbekendste songs kregen begin-applaus. Cohen, na het konsert: 'Dit was een van de vreemdste concerten, die ik ooit heb meegemaakt. De rol van het publiek was erg actief.'
- Ben je werkelijk zo'n zuurpruim?
'I'm on a bummer, you know what I mean?'
- Zoek je de narigheid niet op? Is het fatalisme?
'Ik weet niet hoe je het noemen wil, maar er zijn in de wereld clowns, er zijn er die lachen en er zijn er die huilen, er zijn sterken en er zijn zwakken. Op een zeker moment leer je je eigen natuur te begrijpen. Er zijn zoete naturen en er zijn zure naturen, melancholieke naturen en hoopvolle naturen en na een tijdje begin je te begrijpen wat jouw natuur is en jouw natuur is nooit puur. Het is altijd een mengsel.
'Zie je, ik voel me het meest comfortabel als ik ernstig ben. Ik ben geen komiek, ik kan de mensen niet aan het lachen maken. Er wordt wel om me gelachen, maar dat is dan niet de bedoeling.'
- Je hebt eens gezegd dat het voor de wereld beter was als de vrouwen de macht in handen namen.
'Dat is nu ook zo. Wat ik wenste, is gebeurd.'
- Wanneer je om je heen kijkt, lijkt het er nog sterk op dat de mannen, het voor het zeggen hebben.
'Dat is slechts een illusie.
[Even later:] 'Dat is mijn indruk, ik kan het mishebben. Ik bedoel: ik zeg het met een zekere ironie, maar de vrouwen worden steeds sterker en de mannen worden steeds zwakker.'
- There's a war between the man and the woman...
'Niet meer, want de ene partij heeft gewonnen. Maar er is nog steeds verzet, een ondergrondse beweging, guerilla-fighting...'
De manier waarop Leonard Cohen de wereld rondom zich tegemoet treedt is soms nogal militaristisch. Als hij afscheid neemt van zijn publiek, salueert hij, zijn eerste begeleidingsgroep noemde hij The Army en veel van zijn songs handelen over de oorlogen, die zowel in de mens zelf als tussen de mensen en volkeren onderling woeden. Kaïn en Abel, The Story of Isaac.
Wat Cohen wil is schoonheid zoeken temidden van alle ellende: 'and she shows you where to look among the garbage and the flowers.'
Hij plaatst zich hiermee gewild of ongewild in een literaire traditie, de bloemen van het kwaad of op zijn Frans: Les Fleurs Du Mal van de dichter Beaudelaire, romantisch-decadente poëzie uit de vorige eeuw. Cohen heeft te maken met de wereld der tweede helft der 20e eeuw, die in diverse opzichten verschilt van die van 100 jaar geleden.
Zijn ongegeneerde geestelijke exhibitionisme wekt wrevel en irritatie, niet alleen bij zijn Nederlandse critici die een calvinistische traditie hoog te houden hebben. Hij is gemakkelijk te raken, niemand stelt zich zo kwetsbaar op als hij.
Een vreemde, intelligente man wiens integriteit een kwestie van goed vertrouwen is. 'Do not trust him unless you love him,' schreef hij eens over zichzelf. En Tamar schreef: 'L.C. is de man die voor hij goed en wel met je naar bed is geweest al verklaart dat hij je nooit zal vergeten.' Een aardige man dus. Een man ook die erg mooie zinnetjes kan bedenken, zinnetjes als de volgende bijvoorbeeld: I am an old scholar, better looking now than when I was young. That's what sitting on your ass does to your face, (op de eerste bladzijde van de roman Beautiful Losers).
- Een merkwaardig boek trouwens, Beautiful Losers, op de ene pagina net een kerkboek, op de andere je reinste porno.
Cohen: 'That's what my mind is like.'
Religie en seks zijn verwant: 'Religie is 'n pure ervaring, puur en direct. Wanneer iets erg intens beleefd wordt, of het nu een gebed is, of het bedrijven van de liefde, of eten wanneer je honger groot is, het is allemaal eenzelfde soort ervaring.
'De wereld, die ik wil tonen, wil bevestigen, is de wereld van het gevoel. De mensen, die naar mijn concerten komen willen het bestaan van die wereld bevestigd zien. Er is een wereld van gevoel, er is een morele wereld, er is een sentimentele wereld. Dit is geen theorie. Ik weet dat ze bestaan en dat er een menselijk bewustzijn is en dat dat alles met elkaar verbonden is. Dat is het mechanisme van de menselijke natuur.
'Ik merk dat er veel erg jonge mensen naar mijn concerten komen. Daar ben ik erg blij om. Ik denk dat met mij hetzelfde gebeurt als met de schrijver Jack London. Die wordt alleen nog maar gelezen door 13-, 14-jarigen en dat is een fantastische bestemming voor een schrijver, want het is duidelijk dat de jeugd het reservoir is van alle idealisme, alle grote emoties. De meeste mensen worden verslagen na hun dertigste jaar en willen dan niet meer horen over deze dingen. Zij willen niet meer horen over de morele wereld, de wereld van het gevoel, zij willen er niet meer over horen, omdat ze het verknoeid hebben.'
- Schuilt er niet een zeker gevaar voor erg jonge mensen in het binnentreden van de wereld van Leonard Cohen?
'Ik heb het zelf ook als zeer riskant ervaren. Tja, ik zal eerlijk zijn: ik heb geprobeerd om in mijn werk poortjes aan te brengen, zodat bepaalde poortjes niet geopend kunnen worden tot er een ge-eigende hoeveelheid ervaring opgedaan is. Op die manier meen ik bepaalde mensen beschermd te hebben tegen ervaringen waar ze nog geen weg mee weten.'
- Er zitten meer van die poortjes in je songs dan in je romans.
'Zeker, maar mijn boeken behoren tot een elitewereld. Wie er kennis van neemt, doet dat op eigen risico. Maar mijn songs worden voor de radio gedraaid, dat vraagt een grotere verantwoordelijkheid en dus meer poortjes.'
We naderen het slot. Aan alles komt een eind, nietwaar? Luister naar New Skin For The Old Ceremony, kant 2, band 4: Who By Fire.

And who by fire
Who by water
Who in the sunshine
Who in the nighttime
Who, by High Ordeal
Who by common trial
Who in your merry merry month ofmay
Who by very slow decay
Who shall I say is calling?
And who in a lonely slip
Who by barbiturate
Who in these rounds of love
Who by something blunt
Who by avalanche
Who by powder
Who for his greed
Who for his hunger
And who shall I say is calling?
And who by precedent
Who by accident
Who in solitude
Who in this mirror
Who by his lady's command
Who by his own hand
Who in mortal chains
Who in power
And who shall I say is calling?


(OOR 21, 1974)